The convergence between the Yezidi and the Yarsan (Ahl-e Haqq) religions in historical, traditional, and religious aspects

Authors

  • Dr. Zhilwan Abdullah Ahmed Sulaimani Polytechnic University, Dukan Technical Institute

DOI:

https://doi.org/10.31185/eduj.Vol61.Iss3.5092

Keywords:

Kurdistan, Yezidi, Yarsan, donadon

Abstract

  Kurdistan, since ancient times, has been the home of many different religious and ethnic components. those who formed a Kurdish community with diversity ethnic and religious in the region.

In that context, both of the Yezidi and Kakai communities, who are composed of old sects in Kurdish society, and they had an important role in the cultural and religious field.

They have been a part of the structure of the ancient and modern Civilization of Iraqi and Kurdish society.

Both religions have several similarities and differences points, and they were living in two important areas in Kurdistan and they defended themselves during the past conflicts.

This research consists of four chapters:In the first chapter, we talked about the history of the appearance of the Yazidi religion and the prominent customs of that religion.

In the second chapter, we talked about the history of the appearance of the Kaki religion and their symbols and traditions.

And in the third chapter, we talked about the comparison between the two prominent Iraqi religions and we identified the similar points between them.

And in the fourth chapter, which is the last chapter, we discussed the different points between the both religions, and in the end, we pointed out the conclusion and the important sources that we benefited from in this research.

Downloads

Download data is not yet available.

References

1. ئه‌حمه‌دى، قادر(٢٠٠٥). كورد و مێژوو و كورته‌ باسێك له‌سه‌ر ئايين و مێژووى كورد، چاپى يه‌كه‌م، چاپ وئۆفسێتى قانع، سلێمانى.

2. ئه‌ڵوه‌نى، نه‌جم (١٩٩٩). ئاينى ئێزدى له‌ نێوان چه‌ند جه‌مسه‌رى وبڕواى يه‌كتاپه‌رستى دا، چاپى يه‌كه‌م، هه‌ولێر.

3. ئۆمه‌رخالى، خانا(دكتۆر) (٢٠٠٧)، ئێزدياتى (جڤاك، سه‌مبۆل، ريتووه‌ل وميت)، بڵاوكراوه‌ى ئه‌كاديمياى كوردى، چاپخانه‌ى حاجى هاشم، هه‌ولێر.

4. ئێزه‌دى، ميهرداد (٢٠٠٠). ئاين و تايفه‌ ئاينييه‌كان له‌ كوردستان، وه‌رگێڕانى كامه‌ران فه‌همى، له‌ بڵاوكراوه‌كانى مه‌كته‌بى بيرو هۆشارى (ى.ن.ك)، چاپى يه‌كه‌م، سلێمانى.

5. ئيڤانۆڤا، ن(٢٠٠٣). پێڕه‌وانى ڕاستى، يارانى كوردستان (ئه‌هلى هه‌ق)، وه‌رگێڕانى: ئاسۆ كه‌ريم، چاپى يه‌كه‌م، چاپخانه‌ى ڕۆشنيرى، هه‌ولێر.

6. ئیلیسێیڤ، ئە.ڤ(٢٠٢٥). لەناو ئێزدییەکاندا (کورتەباسێک دەربارەى بیروباوەڕ وڕێوڕەسمە ئاینییەکانیان)، لەڕووسیەوە: کەیوان سدیق، سلێمانى.

7. به‌دليسى، شه‌ره‌فخان(١٩٧٢). شه‌ره‌فنامه‌، وه‌رگێڕانى: هه‌ژار موكريانى، له‌ چاپكراوه‌كانى كوڕى زانيارى كورد، بغداد.

8. بۆره‌كه‌يى، د.صديق(٢٠٠٢). ئێزيديه‌كان و ڕێ وڕچه‌كه‌يان، چاپخانه‌ى خاك، سلێمانى.

9 . ..........(٢٠٠١). كاكه‌ييه‌كان و ڕێ وڕچه‌كه‌يان، چاپخانه‌ى وه‌زاره‌تى ڕۆشنيرى، سلێمانى.

10. زه‌ند، كه‌ريم(١٩٧١). ئاين وبيروباوه‌ڕ له‌ كوردستان دا، سلێمانى.

11. ..................(٢٠٠٤). خه‌رمان شارا (تۆمارى ته‌مه‌ن)، چاپى يه‌كه‌م، چاپخانه‌ى به‌درخان، سلێمانى.

12. ڕه‌فعه‌ت، نه‌وزاد صاڵح(٢٠١٦). ياداشته‌كانى عيزه‌ت كاكه‌يى 1886_1914، چاپخانه‌ى پيره‌مێرد، سلێمانى.

13. سه‌جادى، عه‌لائه‌دين(١٩٥٢). مێژووى ئه‌ده‌بى كوردى، چاپى دووه‌م.

14. سه‌ربه‌ست حسێن(٢٠٠٢). ئێزدى يه‌كان له‌ مێژووى نه‌ته‌وه‌كه‌ياندا، چاپى دووه‌م، له‌ بڵاوكراوه‌كانى مه‌كته‌بى بيروهۆشيارى، سلێمانى.

15. سه‌رگه‌لى، نذير(٢٠٢١). ئێزدياتى ل به‌ر ڕوناهيا قه‌ول وسه‌به‌قا، چاپخانه‌ى هاوار، دهۆك.

16. فه‌تاح شاكر(١٩٦٢).يه‌زيديه‌كان و ئاينى يه‌زيدى، چاپخانه‌ى كامه‌رانى، سلێمانى.

17. كه‌مه‌رلى، ئه‌نستانس مارى(٢٠٠٦). ئێزديه‌كان و (جيلوه‌ و مه‌سحه‌فا ڕه‌ش) وبيبلۆگرافياى ئێزدياتى، وه‌رگێڕانى: نه‌جاتى عه‌بدولڵا، چاپخانه‌ى شڤان، سلێمانى.

18. كوردستانى، محه‌مه‌د مه‌ردۆخى(١٩٩١). مێژووى كوردو كوردستان، وه‌رگێڕانى: عبدالكريم محمد سعيد، بغداد.

19. مينۆرسكى(٢٠٠٧). بنچينه‌كانى كورد و چه‌ند وتارێكى كوردناسى، وه‌رگێڕانى: د.نه‌جاتى عه‌بدولڵا، به‌رگى يه‌كه‌م، سلێمانى.

20. ميران، د.ڕه‌شاد(١٩٩٣).ڕه‌وشى ئاينى و نه‌ته‌وه‌يى له‌ كوردستاندا، چاپى يه‌كه‌م، چاپخانه‌ى مه‌نسور، ستۆكهۆڵم.

21. نه‌به‌ز، جه‌مال (دكتۆر)(١٩٨٦). سه‌رنجدانێك له‌ ميتۆلۆژياى كورد، له‌ بڵاوكراوه‌كانى ئه‌كاديمياى كوردى بۆ زانست وهونه‌ر، ستۆكهۆڵم، سويد.

22. ه.ئاجه‌ريان وئه‌وانى تر(٢٠٠٥). چه‌ند سه‌رنجێك ده‌رباره‌ى ئه‌هلى حه‌ق، وه‌رگێڕانى: نه‌جاتى عه‌بدولڵا، چاپى يه‌كه‌م، چاپخانه‌ى وه‌زاره‌تى په‌روه‌رده‌، هه‌ولێر.

23. هه‌ورامانى، محه‌مه‌د ئه‌مين(١٩٨٤). كاكه‌يى، چاپى يه‌كه‌م، چاپخانه‌ى الحوادث، بغداد.

تێزى دکتۆرا:

١.عەبدول، هێمن باقر(٢٠٢٠). وێنەى جەستە لە ئایینى ئێزدى وکاکەییدا (توێژینەوەیەکى ئەنسرۆپۆلۆجییە لە کۆمەڵگەى کوردیدا)، پێشکەشى بەشى کۆمەڵناسى، کۆلێژى زانستە مرۆڤایەتییەکانى زانکۆى سلێمانى کراوە.

گۆڤار وڕۆژنامه‌:

1.ئەنوەر، کەیوان ئازاد(٢٠١٣). مێژووى دەرکەوتنى ئایینى ئێزدى، گۆڤارى زانکۆى سلێمانى، بەشىB، ژمارە(٤٢)، ئەیلوول.

2.بوزانى، خه‌يرى(١٩٩٧). قه‌ولى پادشاى، گۆڤارى لالش، ژماره‌(8)، دهۆك.

3.بۆره‌كه‌يى، صديق(١٩٩٩). ڕێ و ڕچه‌ى يارى، گۆڤارى ئێستا، ژماره‌ (19)، سلێمانى.

4.شاڵى، هه‌وار(٢٠٠١). گه‌شتێك بۆ لالش وپه‌ژداريكردن له‌ مه‌راسيمى جه‌ژنى چله‌ى هاوينى ئێزديه‌كان، گۆڤارى خاك، ژماره‌ (50)، سلێمانى.

5.شه‌نگالى، خه‌يرى(٢٠٠٧). ئێزدياتى، گۆڤارى كه‌له‌پورى كورد، ژماره‌(12)، سلێمانى.

6.............(٢٠٠٧). لێكۆڵينه‌وه‌، مێژووى ڕه‌چه‌ڵه‌كى ئێزديه‌كان بۆ كه‌ى ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، ڕۆژنامه‌ى كوردستانى نوێ، ژماره‌( 4432)، سلێمانى.

7. كاكه‌ڕه‌ش، عه‌دنان(٢٠٠٧). ئاينى ئێزدى، گۆڤارى نۆڤين، ژماره‌(12)، سلێمانى.

8.كاكه‌ييه‌كان به‌نيازن به‌ڕێوه‌به‌رايه‌تييه‌كى سه‌ر به‌ ئه‌وقاف بكه‌نه‌وه‌، ديمانه‌يه‌ك له‌گه‌ڵ ڕێبه‌رێكى ئاينى كاكه‌يى (باوا حه‌ميد كاكه‌يى (٢٠١٠)، گۆڤارى لڤين، ژماره‌(137)، ئه‌يلوول.

9.محه‌مه‌د، جيزنى زريان(٢٠٢٤). دۆنادۆنى ڕۆحه‌ مه‌زن وپيرۆزه‌كان له‌ نێو ئايينى يارسان (كاكه‌يى)دا، گۆڤارى ئه‌كاديميايى كوردى، ژماره‌(58).

نه‌ورۆز، به‌هرۆز(٢٠٠٧). سوڵتان حه‌قيقه‌ت، گۆڤارى هه‌ڵه‌بجه‌، ژماره‌ (12)، هه‌ڵه‌بجه‌ى شه‌هيد، پايزى 2007.

10. هه‌ردى مه‌هدى و ئيسماعيل عوسمان(٢٠٠٧). هاوارييه‌كان په‌يڕه‌وانى ئاينى بێ به‌هه‌شت وبێ دۆزه‌خ، لڤين، ژماره‌(56)، ئه‌يلوول.

11. وه‌لى، محه‌مه‌د عه‌لى.( ٢٠٠٧). كاكه‌ييه‌كان له‌ترسى زه‌بروزه‌نگى ئيسلام سروته‌كانيان ئاشكراناكه‌ن، گۆڤارى كۆوار، ژماره‌ (24)، ساڵى دووه‌م، كانوونى يه‌كه‌م.

12.لاوك(٢٠٠٩)، يه‌زيديه‌كان له‌مێژووى نه‌ته‌وه‌كه‌ياندا، به‌شى يه‌كه‌م، گۆڤارى چيا، ژماره‌(24)، ئاب.

به‌زمانى عه‌ره‌بى:

1.احمد حسن(٢٠١٧). الحياة الدينية والثقافية للازيديين الكرد السوريين، القلم (مجلة)، العدد الثاني، اب 2017.

2. داود، ا.م.د. رضا سالم (٢٠١٨-٢٠١٩)، الاقلية الازيدية في العراق (بحث في الجغرافي السياسية)، مجلة مداد الاداب، عدد خاص بالمؤتمرات،

ڕۆژنامه‌:

1.چه‌تۆ، سيد، ڕێ وڕه‌سمێن جه‌ژنا جه‌مايێ، ده‌نگى لالش، ژماره‌(12)، ساڵا شه‌شه‌م، 7/10/2008.

2.تولان، كه‌مال، گرنگييا ڕۆژى گرتنێ و هنه‌ك جه‌ژنێن ئێزديان، ده‌نگى لالش، ژماره‌(4)، ساڵا پێنجێ، 1/12/2007.

3.مراد، سه‌گڤان، ژرێ وڕه‌سمێن ئێزديان، ده‌نگى لالش، ژماره‌(11)، ساڵا ئێكا، 17/3/2004.

بەزمانى فارسى:

1. بۆرەکەیى صدیق(١٣٧٥ه.ش). نامە سرنجام، چاپ اول، چاپخانەى حەیدەرى،تهران،

به‌ زمانى عه‌ره‌بى:

1.الختاري، خدر خلات، تقاليد وعادات طريفية عند الازيدين، صوت لالش، العدد(22)، سنة الاولى، 21/9/2004.

چاوپێكه‌وتن:

1.چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ ئاكۆ شاوه‌يس، (٢٠٢١).وەرگیراوە لە:ئه‌رشيفى گرووپى گوڵنار.

Downloads

Published

2025-11-28

Issue

Section

Articles

How to Cite

Dr. Zhilwan Abdullah Ahmed. (2025). The convergence between the Yezidi and the Yarsan (Ahl-e Haqq) religions in historical, traditional, and religious aspects. Journal of College of Education, 61(3), 421-440. https://doi.org/10.31185/eduj.Vol61.Iss3.5092